محمد علي حزين لاهيجي

9

فتح السبل ( فارسى )

ز خطش سواد جهان روشن است * پى حفظ دين نبى جوشن است مقام كلامش به اعلا رسيد * سر خامه‌اش تا ثريا رسيد حقايق‌شناس معارف پناه * حكيم خردپرور جهل كاه نوشتم به وصفش اگر يك دو حرف * نگنجد درين ظرف درياى ژرف عبادت شمارم ثنا خوانيش * تو از ابلهى بذله مىدانيش نرانده به مدح بزرگان قلم * ز فرماندهان عرب يا عجم مگر مدح پيغمبر و آل او * كه هر كس بگويد خوشا حال او كنم گر مديح نياكان خود * ادا مىكنم حق ايمان خود پدر را كنم گر ستايش‌گرى * اميدم كه حق باشدش مشترى حزين به سال 1103 ه / 1692 م در دار العلم شرق ، اصفهان به دنيا ديده گشود و در سال 1181 ه / 1779 م رخت از جهان فرو بست . سراسر عمر با بركت حزين صرف فعاليتهاى علمى و ادبى و خدمت به تودهء مردم شد . حزين از نخستين علمايى است كه به زندگينامه‌نويسى خود دست زد و زواياى مختلف حيات پرماجراى خويش را براى ديگران مصوّر ساخت . سرگذشت حزين آكنده از حوادث تلخ و شيرين و عبرت‌انگيز است ؛ چه در زمانى كه او در آن مىزيست ، صفويان در ضعف و سستى و در ورطه سقوط بودند . با سقوط صفويان كه به دست محمود افغان صورت گرفت ، مردم ايران بيش از پيش دچار ناامنى و تهاجمات بيگانگان و انواع فشارها قرار گرفتند . حزين در تاريخ خويش تصوير كامل و دقيقى از رخدادهاى آن عصر به دست مىدهد و خواننده را با خود به اطراف و اكناف ايران مىبرد و از ستمهاى افاغنه و حكّام محلى ايران دم مىزند و رنجهاى خود و مردم ايران را بازگو مىكند . آنگاه از رهسپار شدنش به هند و حوادث تلخ آن سامان سخن مىگويد . راستى اگر اين يادداشتها نبود اطلاعات ما در خصوص وقايع پايانى ادوار حيات